Home Kiến thức đầu tưTâm lý đầu tư Tâm lý không thích thua lỗ: Rủi ro trong giao dịch và cách cải thiện

Tâm lý không thích thua lỗ: Rủi ro trong giao dịch và cách cải thiện

by Ban Biên Tập GDTC

Trong lĩnh vực kinh tế học hành vi, tâm lý không thích thua lỗ đề cập đến hiện tượng mà một khoản mất mát thực sự hoặc tiềm ẩn được các cá nhân coi là nặng nề hơn về mặt tâm lý hoặc cảm xúc so với một khoản lợi nhuận tương đương. Ví dụ, nỗi đau khi mất đi 100 USD thường lớn hơn nhiều so với niềm vui khi tìm thấy cùng số tiền đó.

Tâm lý không thích thua lỗ: Rủi ro trong giao dịch và cách cải thiện

Trader dễ mắc phải tâm lý không thích thua lỗ

Những tác động tâm lý tiêu cực khi phải đối mặt với mất mát hoặc thậm chí với khả năng có thể xảy ra mất mát dễ dẫn đến những hành vi mạo hiểm. Điều này khiến khả năng xảy ra mất mát càng cao hơn hoặc còn nghiêm trọng hơn nữa.

Hiểu về tâm lý không thích thua lỗ

Không ai thích phải chịu thua lỗ, đặc biệt là khi điều đó có thể dẫn đến mất tiền. Nỗi sợ hãi khi nhận ra mình đang thua lỗ có thể khiến các nhà đầu tư trở nên rụt rè. Từ đó thúc đẩy họ giữ lại các khoản đầu tư đang thua lỗ trong thời gian dài, ngay cả khi họ nên bán hoặc bán tháo cổ phiếu đang có lãi quá sớm – đây chính là biểu hiện của hiệu ứng định đoạt.

Những nhà đầu tư non kinh nghiệm thường mắc sai lầm khi hy vọng cổ phiếu sẽ phục hồi, bất chấp mọi bằng chứng ngược lại. Bởi vì cảm giác thua lỗ lại gây ra phản ứng cảm xúc mạnh mẽ hơn nhiều so với cảm giác được lãi.

Các nhà kinh tế học hành vi cho rằng, con người được lập trình để tránh thua lỗ. Đây là một trong những thành kiến nhận thức được xác định bởi nhiều nghiên cứu.

Một số nghiên cứu tâm lý cho thấy, nỗi đau về mặt tâm lý khi mất mát lại mạnh gấp đôi so với niềm vui khi chúng ta giành được lợi nhuận. Tuy nhiên, một số nghiên cứu khác cũng đặt câu hỏi về tác động thực tế hoặc thậm chí là sự tồn tại của thành kiến tránh thua lỗ này.

Dù vậy, có thể nỗi sợ hãi quá mức vẫn có thể khiến các nhà đầu tư có những hành vi phi lý trí và đưa ra những quyết định đầu tư kém hiệu quả.

Tâm lý thua lỗ thậm chí còn có thể là nguyên nhân gây ra hiện tượng biến động bất đối xứng trên thị trường chứng khoán. Nơi mà biến động của thị trường chứng khoán lại cao hơn ở các thị trường giảm giá so với thị trường tăng giá. Theo lý thuyết triển vọng, con người thích tránh thua lỗ hơn là đạt được lợi nhuận.

Sự ác cảm với thua lỗ này mạnh đến mức có thể dẫn đến những thiên kiến tiêu cực. Trong trường hợp như vậy, nhà đầu tư sẽ cho rằng, tin tức xấu đáng tin cậy hơn tin tức tốt. Từ đó khiến họ bỏ lỡ cơ hội tham gia thị trường tăng giá – do lo sợ những tín hiệu tích cực sẽ đảo ngược – và rơi vào hoảng loạn khi thị trường bán tháo.

Tâm lý không thích thua lỗ: Rủi ro trong giao dịch và cách cải thiện

Nỗi sợ hãi khi nhận ra thua lỗ khiến nhà đầu tư trở nên rụt rè

Giảm thiểu tâm lý không thích thua lỗ

Một cách để tránh các lỗi tâm lý khi đầu tư là thực hiện phân bổ tài sản chiến lược. Thay vì cố gắng đoán thời điểm thị trường tâm lý hoàn hảo và tuân theo câu “để những người chiến thắng chạy”, nhà đầu tư nên định kỳ cân bằng lại danh mục đầu tư của mình theo các nguyên tắc cố định.

Đầu tư theo công thức là một chiến lược khác. Ví dụ như giữ các tỷ lệ cố định giữa những bộ phận tích cực và bảo thủ của danh mục.

Để duy trì tỷ trọng mục tiêu – thường là cổ phiếu và trái phiếu – danh mục sẽ được cân bằng lại định kỳ, bằng cách bán tài sản có hiệu suất cao và mua tài sản có hiệu suất thấp hơn. Điều này tạo ra một quá trình ngược với đầu tư theo xu hướng, thường có tính chu kỳ.

Có nhiều nguyên tắc đã được kiểm nghiệm về phân bổ tài sản và quản lý danh mục. Chẳng hạn như xây dựng danh mục đa dạng và sử dụng chiến lược mua và nắm giữ.

Các chiến lược đầu tư thông minh, như danh mục đầu tư có trọng số bằng nhau, cũng có thể giúp né tránh việc thị trường làm suy giảm hiệu quả của đầu tư chỉ số do phụ thuộc vào vốn hóa thị trường.

Đầu tư theo yếu tố cũng có thể được sử dụng để giảm thiểu các yếu tố rủi ro thị trường.

Mặt tích cực của tâm lý không thích thua lỗ

Tài chính hành vi cung cấp những hiểu biết khoa học về lý luận nhận thức và quyết định đầu tư của chúng ta. Ở cấp độ tập thể sẽ giúp bạn hiểu rõ lý do tại sao bong bóng và hoảng loạn thị trường có thể xảy ra.

Các nhà đầu tư cần hiểu tài chính hành vi, không chỉ để có thể tận dụng những biến động của thị trường chứng khoán và trái phiếu, mà còn để nhận thức rõ hơn về quá trình ra quyết định của chính mình.

Thua lỗ là điều không thể tránh khỏi, nhưng cũng có thể là cơ hội để học hỏi. Các nhà đầu tư thành công biết cách kết hợp “tâm lý thua lỗ” vào chiến lược đầu tư của họ và sử dụng chiến lược ứng phó hiệu quả.

Nhà đầu tư học cách xử lý những trải nghiệm tiêu cực và tránh đưa ra quyết định dựa trên cảm xúc, hoảng loạn. Trader thông minh tập trung vào các chiến lược giao dịch hợp lý và thận trọng. Nhờ đó giúp họ tránh khỏi những cái bẫy phổ biến phát sinh khi tâm lý và cảm xúc ảnh hưởng đến phán đoán.

Tâm lý không thích thua lỗ: Rủi ro trong giao dịch và cách cải thiện

Thua lỗ là điều không thể tránh khỏi, nhưng cũng là cơ hội để học hỏi

Một số câu hỏi thường gặp

Tại sao tổn thất lại lớn hơn lợi nhuận?

Có nhiều lời giải thích hợp lý đối với tâm lý không thích thua lỗ.

Các nhà tâm lý học chỉ ra rằng, não bộ của chúng ta được kết nối theo cách thức có lợi cho sự sống còn trong quá trình tiến hóa, khi việc bảo vệ khỏi mất mát quan trọng hơn so với tìm kiếm lợi nhuận.

Các nhà xã hội học cũng chỉ ra, chúng ta bị xã hội điều kiện hóa để sợ mất mát. Từ mất mát tiền bạc đến thua cuộc trong những hoạt động cạnh tranh như thể thao và trò chơi, thậm chí đến việc bị từ chối trong mối quan hệ tình cảm.

Tâm lý không thích thua lỗ có thể giải thích hành vi chấp nhận rủi ro gia tăng?

Thay vì chấp nhận thua lỗ và đối mặt với nỗi đau tâm lý từ đó, những người thua lỗ trên giấy tờ thường có xu hướng chấp nhận rủi ro lớn hơn.

Ví dụ như tăng gấp đôi số tiền cược tại sòng bạc, với hy vọng hòa vốn. Họ tránh không chấp nhận thua lỗ bằng cách dám chấp nhận rủi ro cao hơn.

Tất cả mọi người đều sợ rủi ro trong giao dịch?

Không, con người không phải ai cũng sợ rủi ro như nhau. Mặc dù chúng ta đều không thích mất mát, nhưng mức độ không thích mất mát của mỗi người lại khác nhau.

Ví dụ, những người được đào tạo làm nhà kinh tế hoặc là nhà giao dịch chuyên nghiệp thường có xu hướng không thích mất mát ở mức trung bình thấp hơn những người khác.

Sự khác biệt giữa tránh thua lỗ và tránh rủi ro là gì?

Mỗi người có mức độ chấp nhận rủi ro riêng, dựa trên hoàn cảnh cá nhân như tài sản, thu nhập, thời hạn đầu tư, độ tuổi và các yếu tố nhân khẩu học khác. Những người sợ rủi ro hơn sẽ chấp nhận ít rủi ro hơn những người thích mạo hiểm. 

Tuy nhiên, tâm lý không thích thua lỗ là hoàn toàn hợp lý. Bởi vì cả tổn thất và lợi nhuận ở bất kỳ mức độ chấp nhận rủi ro nào cũng được xem xét một cách đối xứng. Vấn đề nằm ở sự bất đối xứng của việc tránh tổn thất khi tổn thất lớn hơn lợi nhuận, ở bất kỳ mức độ chấp nhận rủi ro nào.

Duy Thanh

0 0 votes
Article Rating

Bài Viết Liên Quan

Theo dõi
Nhận thông báo
guest
0 Comments
Inline Feedbacks
View all comments

Contact Us

DMCA.com Protection Status