Home Kiến thức đầu tưTâm lý đầu tư Thiên lệch nhận thức muộn: Những điều trader cần nắm

Thiên lệch nhận thức muộn: Những điều trader cần nắm

by Ban Biên Tập GDTC

Thiên lệch nhận thức muộn về cơ bản là một hiện tượng tâm lý khiến con người có xu hướng tự thuyết phục bản thân rằng họ đã dự đoán chính xác một sự kiện trước khi nó xảy ra. Điều này khiến họ có cảm giác mình có thể dự đoán chính xác các sự kiện tương tự trong tương lai. Hiện tượng này được nghiên cứu trong kinh tế học hành vi bởi nó là điểm yếu phổ biến ở các nhà đầu tư cá nhân.

Thiên lệch nhận thức muộn: Những điều trader cần nắm Hindsight Bias – Thiên lệch nhận thức muộn là gì?

Thế nào là thiên lệch nhận thức muộn?

Thiên lệch nhận thức muộn (Hindsight Bias) là khi một người nhìn lại một sự kiện và tin rằng họ đã dự đoán được kết quả, ngay cả khi họ không hành động theo “dự đoán” đó. Điều này khiến mọi người thường nghĩ rằng phán đoán của họ tốt hơn so với thực tế.

Ý tưởng là khi chúng ta biết được kết quả, sẽ dễ dàng hơn nhiều để xây dựng một lời giải thích hợp lý. Do đó, chúng ta trở nên ít chỉ trích hơn về các quyết định của mình, dẫn đến việc đưa ra quyết định kém trong tương lai.

Thiên lệch nhận thức là do 3 nguyên nhân chính:

  • Sự “biến dạng” của bộ nhớ: Chúng ta thường nhớ lại các sự kiện theo cách có lợi cho quan điểm của chúng ta.
  • Khả năng dự đoán: Chúng ta thường tin rằng mình đã dự đoán được kết quả, ngay cả khi thực tế không phải vậy.
  • Sự tất yếu: Chúng ta xem những sự kiện đã xảy ra như là điều tất yếu, ngay cả khi chúng ta không thể dự đoán được trước.

Sự thiên vị này xảy ra khi chúng ta nhớ lại điều gì đó mà chúng ta tin rằng mình đã dự đoán và xem nó ở thời điểm hiện tại như một sự kiện tất yếu mà chúng ta biết sẽ xảy ra.

Các nhà đầu tư thường cảm thấy bị áp lực phải mua hoặc bán cổ phiếu đúng thời điểm để tối đa hóa lợi nhuận. Khi lỗ, họ hối hận vì đã không hành động sớm hơn. Với sự hối hận này, họ nghĩ rằng bản thân đã nhìn thấy điều đó xảy ra từ rất lâu.

Tuy nhiên, trên thực tế, đó chỉ là một trong nhiều khả năng mà trader có thể đã lường trước. Bất kể khả năng nào trong số chúng thành công, bạn vẫn luôn tin rằng mình đã thấy trước điều đó. Điều này khiến nhiều người dễ dàng đưa ra những quyết định kém hiệu quả trong tương lai mà không hề hay biết.

Việc ngăn ngừa thiên lệch nhận thức “muộn” bao gồm khả năng đưa ra những dự đoán trước. Chẳng hạn như giữ nhật ký ghi lại các quyết định, giúp nhà đầu tư có thể so sánh về sau.

Thiên lệch nhận thức muộn: Những điều trader cần nắm

Thiên lệch nhận thức là một mặt tâm lý thường gặp ở mỗi người

Nguyên nhân dẫn đến thiên lệch nhận thức muộn?

Thiên lệch nhận thức muộn xảy ra khi những thông tin mới về một trải nghiệm xuất hiện, thay đổi cách chúng ta nhớ lại trải nghiệm đó. Chúng ta chỉ nhớ những thông tin xác nhận những gì chúng ta đã biết hoặc tin là đúng, bỏ qua những thông tin khác. Nếu bạn cảm thấy mình đã biết kết quả từ đầu, bản thân sẽ không xem xét kỹ càng kết quả hoặc lý do dẫn đến kết quả đó.

Sự thiên vị nhìn lại bao gồm việc sửa đổi xác suất của một kết quả sau khi sự việc đã xảy ra. Sau khi biết kết quả, mọi người thường phóng đại khả năng dự đoán của họ về sự kiện đó. Những sự thiên vị này có thể được tìm thấy trong nhiều tình huống như dự đoán thời tiết hay bầu cử.

Thiên lệch nhận thức muộn bắt nguồn từ sự quá tự tin và sự neo đậu. Sau khi một sự kiện xảy ra, chúng ta sử dụng kiến thức về kết quả như một điểm tựa để gắn những phán đoán trước đó của mình vào kết quả. Vấn đề này có thể một phần dựa trên khoa học. Điều đó không chỉ liên quan đến việc xử lý thông tin không hiệu quả, mà còn từ sự học hỏi thích ứng.

Làm thế nào để tránh diễn ra điều này?

Các nhà đầu tư cần cẩn trọng khi đánh giá khả năng dự đoán của chính mình về cách các sự kiện hiện tại sẽ tác động đến hiệu suất tương lai của chứng khoán. Tin rằng một người có thể dự đoán kết quả trong tương lai dẫn đến sự tự tin thái quá. Và sự tự tin thái quá có thể dẫn đến việc lựa chọn cổ phiếu hoặc khoản đầu tư theo linh cảm, không phải vì hiệu suất tài chính hoặc giá trị.

Một số lời khuyên giúp trader tránh được loại thiên lệch này:

  • Hãy nghĩ về các kết quả thay thế. Hãy cân nhắc những điều khác có thể đã xảy ra trong tình huống mà bạn đang xem xét. Vì hoàn cảnh luôn thay đổi, điều này có thể giúp bạn trong tương lai nếu gặp phải những tình huống tương tự.
  • Hãy lưu giữ một cuốn nhật ký hoặc nhật ký chung. Việc này sẽ tạo ra bản ghi về quá trình ra quyết định, cho phép bạn xem lại lý do bạn đưa ra một số kết luận nhất định. Phần lớn, một tài liệu như vậy đảm bảo giúp bạn có thể phản ánh chính xác về một tình huống. Những cuốn nhật ký quyết định này giúp nêu chi tiết thời điểm và cách thức đưa ra quyết định.
  • Hãy xem lại các mục nhật ký của bạn. Nhật ký quyết định có thể giúp đưa ra quyết định tốt hơn trong tương lai, cũng như ngăn ngừa việc suy đoán lại. Phân tích kết quả quyết định sẽ giúp bạn hiểu điều gì đúng hay sai và giúp xác định những giải pháp hoặc cơ hội khác.

Thiên lệch nhận thức muộn: Những điều trader cần nắm

Một số lưu ý để trader tránh Hindsight Bias

Đánh giá nội tại về tài sản đầu tư

Sự nhìn lại với một cái nhìn thiên vị có thể khiến các nhà đầu tư mất mục tiêu phân tích công ty với cái nhìn khách quan. Tuân thủ những phương pháp định giá nội tại sẽ giúp trader đưa ra quyết định dựa trên những yếu tố khách quan về dữ liệu, thay vì các yếu tố cá nhân. Giá trị nội tại đề cập đến nhận thức về giá trị thực của cổ phiếu, dựa trên tất cả các khía cạnh của doanh nghiệp – điều này có thể không trùng với giá trị thị trường hiện tại của khoản đầu tư.

Để tránh thiên lệch nhận thức muộn, tốt nhất trader nên sử dụng các mô hình toán học. Điều này loại bỏ nhiều phỏng đoán và thiên vị khỏi việc phân tích một công ty.

  • Các yếu tố định lượng, chẳng hạn như báo cáo tài chính và tỷ lệ, chỉ ra hiệu suất tốt hơn so với những ý kiến ​​dựa trên kinh nghiệm cá nhân.
  • Các khía cạnh định lượng như phân tích báo cáo tài chính cung cấp thông tin chi tiết về việc liệu giá thị trường hiện tại có chính xác hay công ty được định giá quá cao hay quá thấp.

Định giá nội tại cũng tính đến các yếu tố định tính như mô hình kinh doanh, quản trị doanh nghiệp và thị trường mục tiêu của công ty. Việc kết hợp các yếu tố định lượng và định tính sẽ cung cấp cái nhìn toàn diện về giá trị thực của một công ty.

Thiên lệch nhận thức muộn: Những điều trader cần nắm

Nhìn nhận tài sản đầu tư về cả định lượng và định tính

Ví dụ về thiên lệch nhận thức muộn

Máy tính ra mắt vào những năm 80

Nhiều nhà đầu tư vào những năm 1980 lại quan tâm đến công nghệ, công nghiệp và vật liệu, nhưng lại không thấy những lĩnh vực như phần mềm và phần cứng máy tính là quan trọng.

Do đó, có lẽ đã có rất nhiều nhà đầu tư nuối tiếc hận vì không mua cổ phiếu của Microsoft hoặc Apple khi họ “nhìn thấy được tiềm năng” của những công ty này.

Chuyên gia và giám đốc điều hành

Các chuyên gia kinh doanh thường mắc phải lỗi suy nghĩ theo kiểu “đã từng hiệu quả trước đây nên sẽ hiệu quả lại lần nữa”. Điều này có thể khiến họ đưa ra quyết định mang tính rủi ro hoặc phân tích không hiệu quả.

Ai ai cũng đã từng nghe những câu nói như “Chúng ta vẫn luôn làm như vậy mà” tại nơi làm việc. Đó chính là một ví dụ về sự mắc kẹt trong quan niệm thiên lệch nhận thức muộn trong môi trường chuyên nghiệp.

Bong bóng tài chính và đại suy thoái

Bong bóng tài chính thường bị sự thiên vị chi phối khi nhìn lại sau khi chúng vỡ. Ví dụ, sau bong bóng dot-com vào cuối những năm 1990 và cuộc đại suy thoái năm 2008, nhiều chuyên gia và nhà phân tích chứng minh rằng họ đã có dự báo chính xác về những cảnh báo trước các khủng hoảng tài chính trong tương lai.

Họ đã đúng. Nhưng các sự kiện khác cũng đã củng cố giả định rằng những giai đoạn bùng nổ tài chính sẽ không bao giờ kết thúc. Thực tế là, nếu các bong bóng tài chính dễ dàng nhận biết khi chúng đang hình thành, thì có khả năng chúng đã được tránh hoàn toàn.

Thiên lệch nhận thức muộn: Những điều trader cần nắm

 Bong bóng dot-com bị sự thiên vị chi phối khi nhìn lại

Kết luận

Thiên lệch nhận thức muộn là phản ứng tự nhiên của con người khi chúng ta tin rằng mình đã biết trước kết quả của các sự kiện. Sau đó, chúng ta liên kết những niềm tin đó với các sự kiện mới, ngay cả khi hoàn cảnh có thể dẫn đến kết quả khác nhau.

Đôi khi, việc xác định khi nào bạn bị ảnh hưởng bởi khuynh hướng nhìn lại không phải là điều dễ dàng. Tuy nhiên, sử dụng các công cụ phân tích sự kiện để tìm ra giải pháp có thể giúp bạn tránh mắc phải những sai lầm mà tâm trí của mình đã tạo ra.

Ghi chép và xem lại nhật ký, thảo luận về sự kiện với bạn bè, cũng như phân tích các tình huống xung quanh và hình dung ra những kết quả thay thế, đều là những cách để bạn tránh đưa ra quyết định khi bị ảnh hưởng bởi thiên lệch nhận thức muộn.

Duy Thanh

0 0 votes
Article Rating

Bài Viết Liên Quan

Theo dõi
Nhận thông báo
guest
0 Comments
Inline Feedbacks
View all comments

Contact Us

DMCA.com Protection Status