Home Kiến thức đầu tưTâm lý đầu tư Phản ứng thái quá là gì? Đặc điểm và ví dụ thực tế

Phản ứng thái quá là gì? Đặc điểm và ví dụ thực tế

by Ban Biên Tập GDTC

Trong thế giới đầu tư tài chính, phản ứng thái quá là một hiện tượng tâm lý phổ biến nhưng nguy hiểm, ảnh hưởng sâu sắc đến quyết định của nhà đầu tư. Khi thị trường biến động mạnh, nhiều nhà đầu tư có xu hướng phản ứng theo cảm xúc thay vì dựa trên phân tích lý trí, dẫn đến những quyết định sai lầm và thiệt hại tài chính lớn.

Phản ứng thái quá là gì? Đặc điểm và ví dụ thực tế

Hiện tượng này không chỉ là biểu hiện của sự thiếu kiên nhẫn, mà còn phản ánh những hiểu biết hạn chế về cơ chế vận hành của thị trường. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn tìm hiểu cụ thể hơn về vấn đề này.

Phản ứng thái quá là gì?

Phản ứng thái quá chính là phản ứng cảm xúc mạnh mẽ nhất trước những thông tin, sự kiện mới. Trong tài chính và đầu tư, đó là phản ứng cảm xúc với một loại chứng khoán như cổ phiếu hay khoản đầu tư khác. Phản ứng này bị chi phối bởi lòng tham lam hoặc nỗi sợ hãi. Các nhà đầu tư có phản ứng thái quá trước tin tức khiến chứng khoán bị mua quá mức hoặc bán tháo quá mức cho đến khi giá trở về giá trị thực.

Sự thật về phản ứng thái quá

Các nhà đầu tư không phải lúc nào cũng hành động một cách hợp lý. Nhiều người vẫn đưa ra quyết định mua bán dựa trên cảm xúc. Đôi khi, việc dễ dàng tiếp cận thông tin và tin tức 24/7 có thể dẫn đến những hành động thiếu sáng suốt. Thay vì định giá mọi thông tin công khai một cách hoàn hảo và tức thì như giả định của thuyết thị trường hiệu quả, nhà đầu tư thường bị ảnh hưởng bởi những thiên kiến về nhận thức và cảm xúc.

Một số công trình có tầm ảnh hưởng lớn trong lĩnh vực tài chính hành vi liên quan đến phản ứng chậm ban đầuphản ứng thái quá sau đó của giá cả đối với thông tin mới. Nhiều quỹ hiện sử dụng chiến lược tài chính hành vi để khai thác những thiên kiến này trong danh mục đầu tư, đặc biệt là ở những thị trường kém hiệu quả hơn như cổ phiếu vốn hóa nhỏ.

Các quỹ chủ động khai thác những phản ứng thái quá sẽ tìm kiếm cổ phiếu của các công ty bị giảm giá mạnh do tin xấu về lợi nhuận, nhưng tin xấu đó có thể chỉ là nhất thời. Cổ phiếu có giá trị sổ sách thấp, còn gọi là cổ phiếu giá trị, là một ví dụ điển hình về loại cổ phiếu bị phản ứng thái quá như vậy. Khi tin xấu được công bố, nhà đầu tư hoảng loạn bán tháo cổ phiếu, khiến giá giảm sâu dưới giá trị thực. Các quỹ giá trị sẽ mua vào lúc đó và chờ đợi giá phục hồi khi tình hình cải thiện.

Ngược lại, phản ứng chậm trước thông tin mới có khả năng kéo dài. Phản ứng chậm thường xảy ra do hiện tượng neo chặt, mô tả việc nhà đầu tư bám víu vào những thông tin cũ, đặc biệt mạnh mẽ khi thông tin đó quan trọng đối với cách họ giải thích thế giới. Ví dụ, quan niệm “các cửa hàng bán lẻ truyền thống đã lỗi thời” có thể khiến các nhà đầu tư bỏ qua cổ phiếu bị định giá thấp của doanh nghiệp bán lẻ truyền thống và bỏ lỡ cơ hội sinh lời.

Phản ứng thái quá là gì? Đặc điểm và ví dụ thực tế

Ví dụ thực tế về phản ứng thái quá

Tất cả các cơn sốt tài sản đều là ví dụ về phản ứng thái quá, từ cơn sốt hoa tulip ở Hà Lan thế kỷ 17 cho đến sự tăng giá chóng mặt của tiền điện tử vào năm 2017.

Cơn sốt tài sản hình thành khi giá tăng của một tài sản bắt đầu thu hút các nhà đầu tư coi đó là nguồn lợi nhuận chính, thay vì lợi nhuận cơ bản mà tài sản đó mang lại. Đối với cổ phiếu, lợi nhuận “cơ bản” là sự tăng trưởng của công ty và cổ tức mà cổ phiếu đem lại.

Lợi nhuận cơ bản của củ hoa tulip vào thế kỷ 17 là giá trị thẩm mỹ của đóa hoa mà nó tạo ra, đây là một giá trị khó định lượng. Vì các nhà đầu tư không có cách tốt nhất để đo lường sự yêu thích của củ tulip nên họ dựa vào giá làm thước đo và vì giá luôn tăng nên họ tin rằng tulip có giá trị nội tại cao – và là một khoản đầu tư tốt.

Hiện tượng phản ứng thái quá với xu hướng tăng giá được duy trì cho đến khi dòng tiền thông minh bắt đầu rút ra. Khi đó, giá trị tài sản bắt đầu giảm mạnh, tạo ra phản ứng thái quá đối với xu hướng giảm giá. Trong trường hợp bong bóng dotcom cuối thập niên 90 đầu thập niên 2000, sự điều chỉnh của thị trường khiến nhiều doanh nghiệp thua lỗ nhưng cũng làm giảm giá trị của những cổ phiếu tốt.

Cổ phiếu Amazon.com đạt đỉnh 106,70 USD vào tháng 12/1999 trước khi bong bóng vỡ và giảm xuống mức thấp 5,97 USD vào tháng 9/2001, mất 94% giá trị. Năm 2020, giá cổ phiếu trung bình của Amazon là 2.680,86 USD.

Phản ứng thái quá là gì? Đặc điểm và ví dụ thực tế

Biện pháp tránh tình trạng phản ứng thái quá trong đầu tư

Để tránh tình trạng phản ứng thái quá trong đầu tư tài chính, nhà đầu tư có thể áp dụng một số biện pháp sau:

  • Xây dựng kế hoạch đầu tư rõ ràng: Trước khi bước vào thị trường, nhà đầu tư cần lập một kế hoạch chi tiết, bao gồm mục tiêu, chiến lược và thời gian nắm giữ. Kế hoạch này sẽ giúp duy trì sự nhất quán và tránh bị ảnh hưởng bởi biến động ngắn hạn.
  • Đa dạng hóa danh mục đầu tư: Phân bổ rủi ro bằng cách đầu tư vào nhiều loại tài sản khác nhau. Điều này giúp giảm thiểu tác động tiêu cực khi một phần của thị trường gặp khó khăn và làm giảm căng thẳng tâm lý do thị trường biến động.
  • Nắm vững kiến thức và thông tin: Hiểu rõ các yếu tố cơ bản ảnh hưởng đến thị trường và theo dõi thông tin từ các nguồn đáng tin cậy. Kiến thức vững chắc sẽ giúp nhà đầu tư tự tin hơn và ít bị tác động bởi tin đồn hay thông tin không chính xác.
  • Sử dụng chiến lược đầu tư thụ động: Đầu tư theo chỉ số thị trường hay quỹ ETF giúp hạn chế can thiệp cá nhân và giảm quyết định dựa trên cảm xúc.
  • Thiết lập nguyên tắc cắt lỗ: Xác định mức lỗ tối đa có thể chấp nhận và tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc cắt lỗ để ngăn chặn rủi ro lớn hơn và giữ tâm lý ổn định.
  • Thường xuyên đánh giá danh mục đầu tư: Định kỳ xem xét và điều chỉnh danh mục để đảm bảo phù hợp với mục tiêu và chiến lược ban đầu. Điều này giúp nhà đầu tư kịp thời phát hiện và khắc phục sai sót.
  • Giữ bình tĩnh và kiên nhẫn: Trong giai đoạn thị trường biến động mạnh, nhà đầu tư cần giữ bình tĩnh, tránh quyết định vội vàng và giữ vững niềm tin vào kế hoạch dài hạn.

Kết luận

Phản ứng thái quá trong đầu tư tài chính là thử thách lớn với cả nhà đầu tư mới và nhà đầu tư đã có kinh nghiệm. Những quyết định dựa trên cảm xúc thường mang lại hậu quả tiêu cực, làm giảm hiệu quả đầu tư và gây ra tổn thất không đáng có. Để hạn chế tác động của tâm lý thị trường, nhà đầu tư cần xây dựng kế hoạch rõ ràng, nắm vững kiến thức cơ bản và áp dụng các chiến lược quản trị rủi ro.

Duy Thanh

0 0 votes
Article Rating

Bài Viết Liên Quan

Theo dõi
Nhận thông báo
guest
0 Comments
Inline Feedbacks
View all comments

Contact Us

DMCA.com Protection Status