Home Kiến thức đầu tưTâm lý đầu tư Tài chính hành vi: Những điều nhà đầu tư cần biết

Tài chính hành vi: Những điều nhà đầu tư cần biết

Trải qua nhiều thập kỷ, các nhà tâm lý học và xã hội học đã thường xuyên chỉ trích những lý thuyết tài chính và kinh tế truyền thống. Họ cho rằng con người không phải là các cá nhân luôn hành xử một cách hợp lý, nhằm tối đa hóa lợi ích của bản thân và thị trường không phải lúc nào cũng hiệu quả trong thực tế. Kinh tế hành vi, một lĩnh vực phát triển mạnh vào cuối những năm 1970, đã ra đời nhằm giải quyết những bất cập này bằng cách nghiên cứu các mẫu hành vi “phi lý trí” có hệ thống của con người. Áp dụng kinh tế hành vi vào lĩnh vực tài chính dẫn đến sự ra đời của tài chính hành vi, và điều này không hề gây ngạc nhiên.

Tài chính hành vi: Những điều nhà đầu tư cần biết

Xét từ góc độ này, không khó để liên tưởng thị trường chứng khoán như một con người với những biến đổi tâm trạng đột ngột, có thể khiến giá cả dao động từ trầm lắng đến phấn khích; đôi khi phản ứng quá mức và vội vàng trong ngày hôm nay, rồi lại điều chỉnh vào ngày hôm sau. Vậy những hành vi này có thực sự giúp chúng ta hiểu rõ hơn về các vấn đề tài chính không? Việc phân tích tâm trạng của thị trường có thực sự mang lại cho chúng ta những chiến lược thực tiễn không? Các nhà lý thuyết tài chính hành vi tin rằng điều này là có thể.

Một số phát hiện từ tài chính hành vi

Tài chính hành vi là một nhánh của kinh tế hành vi, khẳng định rằng trong các quyết định đầu tư hay tài chính, hành vi của con người thường không hợp lý như những gì lý thuyết tài chính truyền thống đã dự đoán.

Ý tưởng tâm lý có thể thúc đẩy các chuyển động của thị trường chứng khoán đi ngược lại với các lý thuyết hiện hành, những lý thuyết ủng hộ quan điểm rằng thị trường tài chính là hiệu quả.

Ví dụ, những người ủng hộ Giả thuyết Thị trường Hiệu quả (EMH) tin rằng mọi thông tin mới liên quan đến giá trị của công ty đều được thị trường nhanh chóng phản ánh vào giá cả. Do đó, các biến động giá trong tương lai là ngẫu nhiên vì tất cả thông tin – bao gồm cả công khai và một số thông tin không công khai – đã được tính vào giá hiện tại.

Tuy nhiên, đối với những ai đã chứng kiến bong bóng Internet và cuộc khủng hoảng tiếp theo, việc chấp nhận lý thuyết thị trường hiệu quả là một thách thức. Các nhà nghiên cứu hành vi lý giải rằng, thay vì xem những hành vi không hợp lý là bất thường, chúng thực sự là điều bình thường. Thực tế là, các nhà nghiên cứu đã liên tục tái hiện những ví dụ về hành vi không hợp lý ngoài lĩnh vực tài chính thông qua những thí nghiệm rất đơn giản.

Tầm quan trọng tránh tổn thất so với tìm kiếm lợi nhuận

Hãy xem xét thí nghiệm như sau: Một người được đưa ra hai lựa chọn, một là nhận ngay 50 USD, hai là tung đồng xu để có cơ hội nhận 100 USD hoặc không nhận được gì. Đa số sẽ chọn lựa chọn an toàn là nhận 50 USD. Ngược lại, nếu phải chọn giữa việc chắc chắn mất 50 USD và tung đồng xu để có khả năng mất 100 USD hoặc không mất gì, nhiều người sẽ mạo hiểm tung đồng xu thay vì chấp nhận mất 50 USD. Đây chính là hiện tượng ác cảm mất mát.

Mặc dù xác suất mỗi kết quả trong cả hai trường hợp là như nhau, nhưng nhiều người sẵn sàng rủi ro với hy vọng tránh được một khoản lỗ chắc chắn, dù rằng việc tung đồng xu có thể dẫn đến tổn thất lớn hơn. Điều này cho thấy mọi người thường coi trọng việc bù đắp khoản lỗ hơn là khả năng thu về lợi nhuận cao hơn.

Sự ưu tiên này cũng thể hiện rõ trong các quyết định đầu tư. Chẳng hạn, xét trường hợp của các cổ đông Nortel Networks, khi họ chứng kiến giá trị cổ phiếu lao dốc từ hơn 100 USD mỗi cổ phiếu vào đầu năm 2000 xuống còn dưới 2 USD chỉ vài năm sau. Dù giá cổ phiếu có giảm sâu đến mức nào, nhiều nhà đầu tư vẫn lựa chọn giữ cổ phiếu, tin tưởng rằng giá trị sẽ phục hồi, thay vì chấp nhận thực tế và cắt lỗ.

Tài chính hành vi: Những điều nhà đầu tư cần biết

Tâm lý bầy đàn và tâm lý bản thân

Bản năng bầy đàn giúp giải thích tại sao con người thường có xu hướng bắt chước hành động của những người xung quanh. Trong bối cảnh thị trường chứng khoán, khi giá cả biến động mạnh, các nhà đầu tư thường lo lắng rằng người khác có thể nắm giữ thông tin quan trọng mà họ không biết. Điều này dẫn đến một động lực mạnh mẽ để họ hành động theo đám đông.

Tài chính hành vi còn chỉ ra rằng các nhà đầu tư thường đánh giá quá cao giá trị của những phân tích dựa trên mẫu dữ liệu nhỏ hoặc từ nguồn thông tin đơn lẻ. Chẳng hạn, các nhà đầu tư thường khen ngợi khả năng của các nhà phân tích chứng khoán khi họ chọn được cổ phiếu thành công, coi đó là kết quả của kỹ năng chứ không phải may mắn.

Mặt khác, niềm tin của các nhà đầu tư thường rất kiên định. Ví dụ điển hình là vào cuối những năm 1990, nhiều nhà đầu tư tin rằng mọi sự sụt giảm đột ngột trên thị trường đều là cơ hội để mua vào. Quan niệm này vẫn còn rất phổ biến ngày nay. Các nhà đầu tư thường quá tự tin vào phán đoán cá nhân của mình và có xu hướng chú ý đến từng chi tiết nhỏ, bỏ qua bức tranh lớn, dẫn đến việc không nhận ra được toàn cảnh của tình hình.

Tài chính hành vi thực tế như thế nào?

Chúng ta có thể tự hỏi liệu những nghiên cứu về tài chính hành vi này có thực sự giúp nhà đầu tư đánh bại thị trường hay không. Thực tế là, những thiếu sót trong suy nghĩ hợp lý của con người có thể mở ra cơ hội sinh lời cho những nhà đầu tư thông minh. Tuy nhiên, trên thực tế, chỉ có một số rất ít nhà đầu tư giá trị thực sự áp dụng các nguyên tắc hành vi để xác định và đầu tư vào những cổ phiếu giá rẻ có tiềm năng sinh lời cao hơn bình thường.

Sự ảnh hưởng của nghiên cứu tài chính hành vi dường như còn lớn hơn nhiều trong giới học thuật so với trong lĩnh vực quản lý tài chính thực tế. Mặc dù các lý thuyết đã chỉ ra nhiều thiếu sót trong suy nghĩ hợp lý, nhưng lĩnh vực này vẫn còn thiếu các giải pháp cụ thể để kiếm lời từ những biến động điên cuồng của thị trường.

Robert Shiller, tác giả của sách “Irrational Exuberance” (Sự hưng phấn phi lý) xuất bản năm 2000, đã chỉ ra rằng vào cuối những năm 1990, thị trường chứng khoán đang trải qua một bong bóng. Tuy nhiên, ông không thể dự đoán được thời điểm bong bóng này sẽ vỡ. Tương tự, các nhà hành vi học ngày nay cũng không thể dự đoán chính xác thời điểm thị trường đạt đỉnh hoặc khi nào nó sẽ sụp đổ sau cuộc khủng hoảng tài chính 2007-2008. Tuy nhiên, họ có khả năng mô tả những dấu hiệu của một bước ngoặt quan trọng trong thị trường.

Tài chính hành vi: Những điều nhà đầu tư cần biết

Những câu hỏi thường gặp

Tài chính hành vi mang lại cái nhìn ra sao?

Tài chính hành vi giúp chúng ta nhận thức sâu sắc về cách mà các quyết định tài chính – như đầu tư, chi tiêu, xử lý rủi ro và quản lý nợ cá nhân – bị ảnh hưởng nặng nề bởi cảm xúc, các định kiến và những hạn chế trong nhận thức của con người khi họ xử lý và phản ứng với thông tin.

Phân biệt tài chính hành vi và lý thuyết tài chính truyền thống?

Trong khi đó, lý thuyết tài chính truyền thống dựa trên những giả định rằng con người là những tác nhân lý trí, không bị ảnh hưởng bởi cảm xúc hay các yếu tố văn hóa và mối quan hệ xã hội, và họ luôn hành động để tối đa hóa lợi ích cá nhân. Nó cũng giả định rằng thị trường hoạt động một cách hiệu quả và các doanh nghiệp luôn tìm cách tối đa hóa lợi nhuận một cách hợp lý. Tài chính hành vi thách thức từng giả định này một cách rõ ràng.

Sự hiểu biết về tài chính hành vi mang lại lợi ích gì?

Bằng cách phân tích cách thức và thời điểm mà con người lệch lạc khỏi những kỳ vọng lý trí, tài chính hành vi cung cấp cho chúng ta những chiến lược chi tiết hơn để đưa ra các quyết định tốt hơn, logic hơn trong các hoạt động tài chính.

Tài chính hành vi: Những điều nhà đầu tư cần biết

Kết luận

Các nhà nghiên cứu hành vi chưa thể phát triển một mô hình đúng đắn có khả năng dự đoán tương lai. Thay vào đó, họ chỉ có thể giải thích, dựa trên hiểu biết sau sự kiện và những gì đã xảy ra trên thị trường trong quá khứ. Bài học quan trọng mà lý thuyết này mang lại không phải là hướng dẫn cách đánh bại thị trường. Thay vào đó, nó chỉ ra rằng các yếu tố tâm lý thường khiến giá trị thị trường và giá trị cơ bản diễn biến khác nhau trong một khoảng thời gian dài.

Mặc dù tài chính hành vi không cung cấp các phương pháp thần kỳ để khai thác những khác biệt này, nhưng nó có thể giúp nhà đầu tư phát triển sự tự giác trong việc theo dõi hành vi của chính mình. Từ đó, họ có thể tránh được những sai lầm dẫn đến thiệt hại cho tài sản cá nhân.

Duy Thanh

0 0 votes
Article Rating

Bài Viết Liên Quan

Theo dõi
Nhận thông báo
guest
0 Comments
Inline Feedbacks
View all comments

Contact Us

DMCA.com Protection Status